The art of living

6 januari 2022


Prachtig groot interview in The art of living (4 pagina’s)! Het magazine voor luxueus wonen!

Harlinger Aardewerk en tegelfabriek | De heropleving van Majolica
aardewerk | Als het echt is komt het uit Harlingen
Majolica is het meest kleurrijke en mooiste aardewerk dat het zeventiende-eeuwse Europa heeft voortgebracht. In Nederland
evolueerde het tot Delfts Blauw. Dat zien we nog volop in de winkels maar het is bijna altijd machinaal vervaardigd knip- en
plakwerk. De enige fabriek waar nog werkelijk volgens het eeuwenoude ambacht majolica wordt gemaakt staat in Harlingen.
Niet toevallig was de Friese havenstad ook het eerste en grootste centrum daarvan. In 1933 sloot de laatste werkplaats. In 1972
moesten Henk en Maaike Oswald de traditie vanaf nul nieuw leven inblazen.

De Harlinger Aardewerk en Tegelfabriek heeft tegenwoordig een winkel en
showroom in de binnenstad en een werkplaats en magazijn even buiten de stad.
Rikus Oswald, de tweede generatie aardewerkfabrikanten, leidt er een team van
vijftien mensen. “Op ons hoogtepunt waren we met zijn vijfentwintigen, op het
dieptepunt met zijn zevenen. Wij zijn als tegelleverancier uiteraard gevoelig voor
het wel en wee van de bouwsector, maar sinds enkele jaren zit de afzet weer goed
in de lift. Mijn probleem is niet opdrachten binnenhalen maar voldoende mensen
vinden om die op te leiden tot glazuurder of schilder. Het duurt drie jaar eer je volledig
bent opgeleid en je wordt pas goed in de jaren daarna. Dit vak moet je dus niet
alleen leuk vinden, het moet vooral blijven boeien. Dat is echt niet iedereen gegeven.”
‘Misbaksels’
Alles begon met de aankoop van een woning uit de zestiende eeuw waar Henk en
Maaike Oswald oude keramieken tegels ontdekten achter wanden en in kelders. Bij
opgravingen stuitte de familie ook al snel op scherven en andere resten van
eeuwenoude ‘misbaksels’ – de bewijzen van een roemrijk verleden, waarin diverse
pottenbakkerijen aardewerk produceerden dat kleurrijk was beschilderd op een
witte ondergrond van tinglazuur. Vanaf 1572 werd dit majolica
verkocht op de binnenlandse markt maar evengoed op de
buitenlandse. Schepen brachten de tegels tot in Bremen,
Hamburg, Danzig en zelfs zo ver als Talin en Riga. Daarmee was
Harlingen eerder en succesvoller op de wereldmarkt dan de
concurrentie in Delft, maar Delft kreeg de reputatie en toen
nagenoeg alle fabrikanten van tinglazuuraardewerk enkel nog in
het blauw gingen schilderen verleende Delft er ook zijn naam aan.
Geestelijke opvolgers
In de negentiende eeuw kwam de klad in de handel. “Vanuit
Engeland overstroomde machinaal geproduceerd aardewerk de
markt. De ateliers in Harlingen konden maar twee dingen
doen: óók mechaniseren of sluiten. De meeste deden het
laatste,” zegt Rikus Oswald. “Een enkeling hield het vol, zoals
Van Hulst. Hij had het geluk dat architect Cuypers graag met
hem samenwerkte. Zijn tegels in Jugendstil zijn te vinden het

Centraal Station van Amsterdam, in slot Haarzuylen, in het Rijksmuseum. Maar
tijdens de crisis van de jaren dertig moest hij toch de deuren sluiten, ook door gebrek
aan opvolging. Zijn kleinzoon beschouwt ons als zijn geestelijke opvolgers en heeft
ons heel het archief aan werktekeningen geschonken.”
Vijfduizend tekeningen
Het vakmanschap en de traditie van Harlingen zijn tussen 1933 en 1972 uitgegumd,
maar met veel doorzettingsvermogen hebben Henk en Maaike Oswald gewerkt
aan de wederopstanding ervan. Het begon met scherven maar ook met vijfduizend
tekeningen die Henk op de zolder van het Harlinger museum ontdekte. Het
ging verder met de tegels die zijn zoon in Duitse woningen zag, keramiek dat zó
duurzaam was vervaardigd dat het na honderd jaar of langer nog op schouwen,
vloeren en muren zat alsof het er gisteren gelegd was. “We worden al jaren betrokken bij restauratiewerk, zoals dat van het oudste huis in
Ost-Friesland, maar ook steeds meer bij nieuwbouwprojecten.
In het hogere marktsegment zijn er architecten en interieurontwerpers actief met opdrachtgevers die het geld en vooral
de tijd hebben om een order bij ons te plaatsen. Want tussen
een aanvraag en het eerste monster zit al minimaal drie weken
en handwerk is nooit goedkoop. Je betaalt niet die paar euro
die een fabrieksarbeider in het Verre Oosten krijgt maar het
arbeidsloon van een Nederlandse ambachtsman. Daar staat
tegenover dat het authentiek handwerk is en bijzonder duurzaam.
Een tijdje terug vroeg een architect me of ik vijf jaar garantie durfde
geven. Ik kon mijn lachen niet houden. ‘Meneer, vijfentwíntig jaar
lijkt me beter in ons geval.’”

Elke kleur, elk decor
In ruil voor een eerlijke prijs biedt de Harlinger Aardewerk en Tegelfabriek zijn
opdrachtgevers bovendien een onbeperkte keuze. “Ga naar een ander en die zal
niet alleen géén handwerk leveren en géén majolica maken maar ook bij hoog en
bij laag beweren dat het tegelwerk enkel in blauw kan worden uitgevoerd. Dat is
onzin. In de zeventiende eeuw konden we in alle kleuren werken, in groen evengoed
als in zwart, en dat kunnen we nu nog altijd. Wij kunnen ook elk decor leveren,
een exotisch evengoed als een eigentijds. We hebben ons bovendien een techniek
eigen gemaakt – sgraffito- waarin we met een heel fijn mesje in de geschilderde
laag kerven, zodat we nog mooier kunnen decoreren. En omdat we zoveel keuze
bieden, in kleuren en decors, trekken we steeds meer interieurdesigners aan. ‘Ik ga
weer eens naar de snoepwinkel’, heb ik een van hen eens horen zeggen, zó
plezierig vond hij het hier een dag te kunnen rondkijken.”
Langs de oude handelsroute
Rikus Oswald en zijn mensen moeten het van de export hebben en niet van de
binnenlandse markt. “We verkopen het meeste in Noord-Duitsland, langs de oude
handelsroute vanuit Harlingen. In steden als Bremen, Hamburg en Oldenburg zijn
ook winkels die ons serviesgoed verkopen. ‘Op één voorwaarde,’
zeggen die dealers dan, ‘dat het puur handwerk is, want daar heb
ik een markt voor.’ Duitsers zijn bereid een goede prijs te betalen
voor kwaliteit, Nederlanders niet meer. Wij zijn gewend geraakt
aan goedkope import uit China, rommel die we om de drie jaar
vervangen. Die houding is maar langzaam aan het veranderen.
Ook in de Verenigde Staten is er een grote markt voor onze

producten en in Scandinavië begint ze langzaam van de grond te komen. Maar
vooral zonder onze stabiele afzet in Duitsland zouden wij de grote crisis in de
bouw, zoals die na 2008 begon, niet overleefd hebben. We moesten toen inkrimpen,
maar vaklieden kwijtraken is een aderlating, want ons echte kapitaal is van menselijke
aard. En als je ze weer nodig hebt zijn ze elders onderdak.”
Groeien of klein blijven
Vijf jaar lang was hij profvoetballer, bij FC Groningen en FC
Veendam, en van opleiding is hij leraar lichamelijke opvoeding.
Maar in de vakanties werkte hij bij zijn vader en toen zijn
voetbalcarrière vroegtijdig ten einde kwam, kwam hij volledig
in het familiebedrijf. In 2005 nam hij de aandelen over. Tussendoor
studeerde hij bedrijfskunde om de fabriek optimaal te kunnen
leiden. Zijn scriptie ging over de vraag of een ambachtelijk bedrijf
als het zijne het beste kon groeien of klein blijven. Tegelijk
ontwikkelde hij zich al doende zelf tot vakman. “De liefde voor
de majolica is me met de paplepel ingegoten, en er zijn ook
geheimen die ik van mijn vader heb overgenomen. Het grootste
daarvan is de receptuur voor ons glazuur. Die maak ik nog steeds
zelf. Ze is exact dezelfde die vierhonderd jaar geleden hier
ontwikkeld werd en sindsdien doorgegeven van vader op zoon.”
Uitgummen is wat er veertig jaar lang, tussen 1933 en 1972,
met de geschiedenis van het majolica in Harlingen is gebeurd.
De familie Oswald heeft in de vijftig jaar nadien die historie weer
zichtbaar gemaakt. Het is alsof Henk, Maaike en Rikus Oswald
met een pennetje over een kraslot hebben geschraapt. Wat
tevoorschijn kwam is een getal dat we in alle opzichten uitsluitend
als ‘winnend’ kunnen beschouwen.

The Art of Living is hét magazine voor luxueus wonen. In ons exclusieve magazine presenteren wij u een zorgvuldig samengestelde mix van alles wat met interieur, kunst, architectuur, tuinen en gastronomie te maken heeft. Lees inspirerende interviews met architecten en sterrenkoks, droom weg bij de mooiste hoogwaardige woningen en vind alles wat naadloos aansluit bij uw exclusieve levensstijl terwijl u door ons magazine bladert.